Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği Yayımlandı

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (“Yönetmelik”), 27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak aynı tarihte yürürlüğe girmiştir.

Yönetmelik ile bir taraftan sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına ilişkin yükümlülükler yeniden düzenlenmekte, diğer taraftan Türkiye Emisyon Ticaret Sisteminin (“TR ETS”) kapsamı ve işleyişi belirlenmektedir. Bu kapsamda sera gazı emisyon izninin alınması, emisyon üst sınırının belirlenmesi, tahsisatların ücretsiz dağıtılması veya piyasada satışa sunulması, işletmelerin tahsisat teslim yükümlülüğü ve ETS piyasasının işleyişine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmektedir.

TR ETS Nasıl İşleyecek ve Hangi Tesisler Kapsama Giriyor?

Yönetmeliğin yürürlüğe girmesiyle birlikte, 17 Mayıs 2014 tarihli ve 29003 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır. Önceki Yönetmelik döneminde uygulanan sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması sistemi korunmakla birlikte, bu sisteme emisyonların tahsisat teslim yükümlülüğüne ve piyasa işlemlerine konu edilmesini sağlayan TR ETS eklenmiştir.

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Nasıl İşleyecektir?

TR ETS, sera gazı emisyonlarının azaltılmasını teşvik etmek amacıyla emisyonlara ekonomik bir karşılık yükleyen piyasa temelli bir sistemdir. Sistem, ETS kapsamındaki tesislerin belirli bir sistem yılına ait doğrulanmış sera gazı emisyonlarına karşılık gelen miktarda tahsisatı teslim etmesi esasına dayanmaktadır.

Bir tahsisat, bir ton karbondioksit eşdeğerinde sera gazı emisyon hakkını ifade etmektedir. Tahsisatlar kaydi olarak ihraç edilmekte, ücretsiz olarak dağıtılabilmekte veya birincil piyasada satışa sunulabilmektedir. Ücretsiz tahsisatları doğrulanmış emisyon miktarını karşılamayan işletmelerin eksik tahsisatları piyasadan veya mevzuatın izin verdiği diğer mekanizmalardan temin etmesi gerekmektedir.

Sistem kapsamında öncelikle tesislerin sera gazı emisyonları onaylı izleme planına göre izlenmekte ve yıllık olarak raporlanmaktadır. Emisyon raporları, Başkanlığa sunulmadan önce akredite bir doğrulayıcı kuruluş tarafından doğrulanmaktadır. Doğrulanmış emisyon miktarı, işletmenin ilgili tesis bakımından teslim etmesi gereken tahsisat miktarını belirlemektedir.

TR ETS üst sınırı, ilgili tesislerin emisyon yoğunlukları esas alınarak belirlenmektedir. Bu üst sınır, tesislere ücretsiz dağıtılacak tahsisatlar ile birincil piyasada satışa sunulacak tahsisatların toplamını oluşturmaktadır. Böylece sistemde dolaşıma girecek tahsisat miktarı sınırlandırılmakta ve emisyonların ekonomik bir maliyete bağlanması amaçlanmaktadır.

Yönetmeliğin Uygulama Alanı ve ETS Kapsamına Alınan Tesisler

Yönetmelik, sonuçları birbirinden farklı iki yükümlülük alanını düzenlemektedir. Bunlardan ilki, belirli faaliyetlerden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının izlenmesi, yıllık olarak raporlanması ve bağımsız doğrulayıcı kuruluşlar tarafından doğrulanmasıdır. İkincisi ise doğrulanmış emisyon miktarına karşılık gelen tahsisatların teslim edilmesini ve gerektiğinde piyasadan tahsisat temin edilmesini gerektiren ETS yükümlülüğüdür.

Bir tesisin öncelikle Yönetmeliğin EK-1’inde sayılan faaliyetlerden en az birini yürütüp yürütmediği belirlenmektedir. EK-1’de sayılan faaliyetlerden birinin ilgili kapasite eşiğinin üzerinde yürütülmesi halinde tesis, sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına ilişkin yükümlülüklerin kapsamına girmektedir.

Bununla birlikte, EK-1 kapsamında bulunmak bir tesisin doğrudan ETS’ye dahil olduğu anlamına gelmemektedir. Tesisin tahsisat teslim yükümlülüğüne tabi olup olmayacağı, ayrıca yıllık emisyon miktarına göre belirlenmektedir.

Tesisler, biyokütleden kaynaklanan karbondioksit emisyonları hariç ve transfer edilen karbondioksit dahil olmak üzere, kurulu kapasiteleri esas alınarak ihtiyatlı biçimde hesaplanan yıllık emisyon miktarlarına göre üç kategoriye ayrılmaktadır:

Yönetmeliğin EK-1’inde Sayılan Faaliyetler ve Kapasite Eşikleri

Kategori belirlenirken tesisin ilgili yılda fiilen gerçekleştirdiği emisyon değil, kurulu kapasitesi esas alınarak ihtiyatlı biçimde hesaplanan yıllık emisyon miktarı dikkate alınmaktadır.

Buna göre Kategori A tesisler Yönetmelik kapsamı dışında kalmamakta, yalnızca tahsisatların dağıtımı, ticareti ve teslimine ilişkin ETS yükümlülüklerine tabi tutulmamaktadır. Kategori B ve Kategori C tesisler ise emisyonlarını izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüklerinin yanı sıra sera gazı emisyon izni alma, İşlem Kayıt Sisteminde tesis hesabı açma ve doğrulanmış yıllık emisyonlarına karşılık gelen tahsisatları teslim etme yükümlülüğü altına girmektedir.

Yönetmelik Kapsamındaki Faaliyetler

Sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına tabi faaliyetler Yönetmeliğin EK-1’inde kapasite eşikleriyle birlikte belirlenmektedir. Bu faaliyetler şunlardır:

• Toplam anma ısıl gücü 20 MW ve üzerindeki tesislerde yakıtların yakılması (tehlikeli veya belediye atıklarının yakılması hariç),
• Toplam anma ısıl gücü 20 MW ve üzerindeki yakma üniteleri kullanılarak petrol rafinasyonu,
• Kok üretimi,
• Metal cevherinin kavrulması, sinterlenmesi veya peletlenmesi,
• Kapasitesi 2,5 ton/saat ve üzeri olan, sürekli döküm de dâhil olmak üzere demir, temper ve/veya çelik üretimi ve dökümü (birincil veya ikincil ergitme),
• Toplam anma ısıl gücü 20 MW ve üzerindeki yakma üniteleri kullanılarak demir içeren metallerin üretimi veya işlenmesi,
• Birincil alüminyum veya alümina üretimi,
• Toplam anma ısıl gücü 20 MW ve üzerindeki yakma üniteleri kullanılarak ikincil alüminyum üretimi,
• Toplam anma ısıl gücü 20 MW ve üzerindeki yakma üniteleri kullanılarak demir dışı metallerin üretimi veya işlenmesi,
• Günlük kapasitesi 500 ton ve üzerindeki döner fırınlarda veya günlük kapasitesi 50 tonu aşan diğer ocaklarda klinker üretimi,
• Günlük kapasitesi 50 ton ve üzerindeki döner fırınlarda veya diğer ocaklarda kireç üretimi ya da dolomit veya magnezit kalsinasyonu,
• Günlük ergitme kapasitesi 20 ton ve üzerindeki cam elyafı da dâhil olmak üzere cam üretimi,
• Günlük üretim kapasitesi 75 ton ve üzerindeki pişirme yoluyla seramik ürün üretimi,
• Günlük ergitme kapasitesi 20 ton ve üzerindeki mineral elyaf yalıtım malzemesi üretimi,
• Toplam anma ısıl gücü 20 MW ve üzerindeki yakma üniteleri kullanılarak alçı taşının kurutulması veya kalsinasyonu ya da alçı pano ve diğer alçı taşı ürünlerinin üretimi,
• Odundan veya diğer lifli malzemelerden selüloz üretimi,
• Günlük üretim kapasitesi 20 ton ve üzerindeki kağıt, mukavva veya karton üretimi,
• Toplam anma ısıl gücü 20 MW ve üzerindeki yakma üniteleri kullanılarak karbon siyahı üretimi,
• Nitrik asit üretimi,
• Adipik asit üretimi,
• Glioksal ve glioksilik asit üretimi,
• Amonyak üretimi,
• Günlük üretim kapasitesi 100 ton ve üzerindeki büyük hacimli organik kimyasal madde üretimi,
• Günlük üretim kapasitesi 5 ton ve üzerindeki hidrojen ve sentez gazı üretimi,
• Soda külü ve sodyum bikarbonat üretimi.

Aynı tesis içinde aynı faaliyet kategorisine karşılık gelen birden fazla faaliyet yürütülmesi halinde bu faaliyetlerin üretim kapasiteleri birlikte değerlendirilmektedir.

Yakma faaliyetleri bakımından tesisin parçası olan kazan, brülör, türbin, ısıtıcı, ocak, insineratör, kalsinatör, fırın, kurutucu, motor, yakıt hücresi, yakma bacası ve diğer teknik ünitelerin anma ısıl güçleri toplanmaktadır. Anma ısıl gücü 3 MW’ın altında bulunan üniteler ile münhasıran biyokütle kullanan üniteler bu hesaplamaya dahil edilmemektedir.

Bir işletmenin EK-1’de sayılan faaliyetlerden herhangi birini kapasite eşiğinin üzerinde gerçekleştirmesi halinde, işletmenin yürüttüğü diğer EK-1 faaliyetleri de kendi kapasite eşiklerine bakılmaksızın izleme, raporlama ve doğrulama kapsamına alınmaktadır.

Bu nedenle kapsam değerlendirmesinin yalnızca şirketin ana faaliyet konusu üzerinden değil, her bir tesiste bulunan teknik üniteler ve yürütülen faaliyetler dikkate alınarak tesis bazında yapılması gerekmektedir.

Kapsam Dışında Bırakılanlar ve Sera Gazı Emisyon İzni

Kapsam Dışında Bırakılan Faaliyet ve Tesisler

Araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin yürütüldüğü, yeni ürün veya süreçlerin geliştirildiği ya da test edildiği tesisler veya tesis bölümleri Yönetmelik kapsamına alınmamaktadır. Münhasıran biyokütle kullanan tesisler ve tesis bölümleri ile Yönetmelikte tanımlanan askeri unsurlar da Yönetmeliğin kapsamı dışında bulunmaktadır.

Buna karşılık okul, üniversite, hastane ve savunma sanayii kuruluşlarına ait tesisler, yerine getirdikleri faaliyetlerle sınırlı olmak üzere, yalnızca ETS kapsamı dışında bırakılmıştır. Bu tesislerin EK-1’de sayılan faaliyetlerden kaynaklanan sera gazı emisyonlarını izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülükleri devam etmektedir.

Doğal gaz ve ham petrolün iletimi ve depolanmasına ilişkin faaliyetler de birinci uygulama döneminin sonuna kadar ETS kapsamı dışında tutulmaktadır. Ancak bu geçici istisna, söz konusu faaliyetlere ilişkin izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüklerini ortadan kaldırmamaktadır.

ETS kapsamında bulunan bir tesisin daha sonra kategori değişikliği nedeniyle kapsam dışına çıkması halinde tesis, değişikliğin meydana geldiği sistem yılının sonuna kadar ETS kapsamında kalmaya devam etmektedir.

Sera Gazı Emisyon İzni

Kategori B ve Kategori C tesisleri işleten işletmelerin, sera gazı emisyonuna neden olan faaliyetlerini yürütebilmeleri için İklim Değişikliği Başkanlığından sera gazı emisyon izni almaları gerekmektedir.

Birden fazla tesiste faaliyet gösteren işletmelerin her tesis için ayrı izin alması zorunludur. Ancak aynı adreste birden fazla tesisin faaliyet göstermesi halinde işletmeye tek bir sera gazı emisyon izni verilmektedir.

İzin başvuruları elektronik ortamda ve Yönetmeliğin EK-3’ünde belirtilen bilgi ve belgelerle yapılmaktadır. Başvuru kapsamında işletme ve tesise ilişkin tanımlayıcı bilgilerin yanı sıra tesiste yürütülen faaliyetlerin, kullanılan ham madde ve yardımcı maddelerin, sera gazı emisyon izleme planının, İzleme Metodolojisi Planının ve izleme ve raporlamadan sorumlu personelin bildirilmesi gerekmektedir.

Kategori C tesislerde, dört yıllık eğitim veren fakültelerin mühendislik veya fen fakültesi bölümlerinden mezun ve sera gazı emisyonlarının izlenmesi ve raporlanması alanında en az iki yıl deneyimli en az iki personelin görevlendirilmesi gerekmektedir. Kategori B tesisler bakımından ise aynı alanlardan mezun ve en az bir yıl deneyimli en az bir personel aranmaktadır. EK-3’ün 9 uncu maddesinin (c) bendi uyarınca her iki kategori bakımından da, gerekli niteliklere sahip personelin işletme bünyesinde bulunmaması halinde aynı koşulları sağlayan gerçek veya tüzel kişiler görevlendirilebilmektedir.

Başkanlık, izin başvurusunu azami 60 gün içinde değerlendirmektedir. Başvuru kapsamında sunulan bilgi, belge veya raporlarda eksiklik ya da hata bulunması halinde bu durum başvuru tarihinden itibaren 10 iş günü içinde işletmeye bildirilmektedir. Bildirilen eksikliklerin veya hataların tebliğden itibaren üç ay içinde giderilmemesi halinde başvuru reddedilmekte ve başvuru bedeli iade edilmemektedir.

Sera gazı emisyon izni, verildiği tarihten itibaren beş yıl süreyle geçerlidir. İşletmenin, izin süresinin sona ermesinden en az altı ay önce yenileme başvurusu yapması ve mevcut izin süresi dolmadan yeni izni alması gerekmektedir.

Tesisin faaliyetinde, niteliğinde veya işleyişinde meydana gelen değişiklikler, tesisin kategori değişikliği ve izin sahibinin değişmesi, değişikliğin gerçekleştiği tarihten itibaren 30 gün içinde Başkanlığa bildirilmelidir.

Kasıtlı olarak yanlış, yanıltıcı veya gerçeğe aykırı bilgi, belge ya da beyan sunulduğunun belirlenmesi, tesis faaliyetinin sona ermesi veya yeniden faaliyete geçmesinin teknik olarak mümkün olmaması ve tahsisat teslim yükümlülüğünün İklim Kanunu’nda belirtilen şekilde üç yıl üst üste yerine getirilmemesi izin iptaline neden olabilmektedir.

Geçiş Süreci, Emisyonların İzlenmesi ve Raporların Doğrulanması

Mevcut İşletmeler İçin Geçiş Süreci

7552 sayılı İklim Kanunu’nun 9 Temmuz 2025 tarihinde yürürlüğe girmesinden itibaren üç yıl içinde ETS kapsamına girecek işletmelerin sera gazı emisyon izni alması gerekmektedir. Buna göre mevcut işletmeler bakımından izin alınması için öngörülen süre 9 Temmuz 2028 tarihinde sona ermektedir.

Bu üç yıllık geçiş süresi boyunca işletmelerin ETS kapsamındaki faaliyetlerine devam edebilmeleri için bir defaya mahsus olmak üzere sera gazı emisyon iznine sahip oldukları kabul edilmektedir. Karbon Piyasası Kurulu kararı doğrultusunda Başkanlık, bu süreyi bitim tarihinden itibaren en fazla iki yıl uzatabilmektedir.

Bu düzenleme mevcut işletmelere geçici bir faaliyet imkanı tanımaktadır. Bununla birlikte izin başvurusunda izleme planı, İzleme Metodolojisi Planı, tesis verileri ve yetkin personele ilişkin belgelerin sunulması gerektiğinden, başvuru hazırlıklarının üç yıllık sürenin sonuna bırakılmaması gerekmektedir.

Emisyonların İzlenmesi ve Yıllık Raporlama

EK-1 kapsamındaki işletmelerin sera gazı emisyon izleme planı hazırlaması ve emisyonlarını Başkanlık tarafından onaylanan bu plana göre izlemesi gerekmektedir.

İzleme planında veri toplama ve veri işleme faaliyetleri, kullanılan izleme yöntemleri ve bu yöntemlerin doğruluğunu sağlamaya yönelik kontrol sistemi açıklanmaktadır. İşletmenin izleme planını, sera gazı emisyonlarının ilk kez izlenmeye başlanacağı tarihten en az altı ay önce onaylanmak üzere Başkanlığa sunması zorunludur. Planın uygun bulunmaması halinde eksikliklerin giderilmesi için 30 günlük ek süre verilmektedir.

Karbondioksit emisyonları hesaplama veya doğrudan ölçüm yoluyla izlenmektedir. Hesaplama yönteminde emisyon miktarı; faaliyet verisi, emisyon faktörü ve gerekli olduğu hallerde oksidasyon faktörü kullanılarak belirlenmektedir. Ölçüm yönteminin kullanılması halinde Başkanlık tarafından kabul edilen standart yöntemlere uyulması ve ölçüm sonuçlarının hesaplanan emisyonlarla teyit edilmesi gerekmektedir.

İşletmeler, her yıl 30 Nisan tarihine kadar bir önceki takvim yılının 1 Ocak-31 Aralık döneminde izlenen sera gazı emisyonlarını ve faaliyet seviyelerini Başkanlığa raporlamakla yükümlüdür. Başkanlık gerekli gördüğü hallerde bu süreyi en fazla bir ay uzatabilmektedir.

Sera gazı emisyon raporu, Başkanlık tarafından onaylanmış izleme planına göre hazırlanmakta ve Başkanlığa sunulmadan önce doğrulanmaktadır.

Emisyon Raporlarının Doğrulanması

Sera gazı emisyon raporlarının, Merkezi Elektronik Doğrulayıcı Kuruluş Atama Sistemi (“MEDAS”) tarafından atanmış bir doğrulayıcı kuruluş tarafından doğrulanması gerekmektedir. Kamu İhale Kanunu’na tabi işletme ve tesisler MEDAS kapsamı dışında tutulmuştur.

Doğrulayıcı kuruluşların ISO/IEC 17029 standardına göre TÜRKAK tarafından akredite edilmesi zorunludur. Doğrulama faaliyetinin işletmeden ve Başkanlıktan bağımsız olarak ve kamu yararı gözetilerek yürütülmesi gerekmektedir. Doğrulayıcı kuruluş ile doğrulama yapılacak işletme arasında doğrulamanın bağımsızlığını etkileyebilecek mali, ticari veya başka bir menfaat ilişkisinin bulunmaması esastır.

Doğrulama sırasında izleme planı, emisyon raporu, faaliyet verileri, emisyon faktörleri, hesaplamalar, ölçüm yöntemleri ve tesis kayıtları incelenmektedir. Doğrulayıcı kuruluş, doğrulama kapsamındaki tesis sahalarına ve bilgilere erişebilmektedir.

Yönetmeliğin EK-7’si uyarınca doğrulama; tesiste yürütülen faaliyetlerin genel olarak değerlendirilmesini sağlayan stratejik analizi, veri ve bilgilerin doğruluğunun yerinde incelenmesini sağlayan proses analizini ve yüksek hata riski taşıyan emisyon kaynaklarının belirlenmesine yönelik risk analizini içermektedir.

Doğrulama sonucunda sera gazı emisyon raporunun önemli hatalı bildirim içerip içermediğini gösteren bir doğrulama raporu düzenlenmektedir.

İzleme Metodolojisi Planı, ETS Üst Sınırı ve Ulusal Tahsisat Planı

İzleme Metodolojisi Planı ve Faaliyet Seviyesi Verileri

ETS kapsamındaki tesislerin, emisyon raporuna ek olarak ücretsiz tahsisat hesabında kullanılacak faaliyet seviyesi verilerini de izlemesi ve raporlaması gerekmektedir. Bu verilerin nasıl toplanacağı ve hesaplanacağı İzleme Metodolojisi Planında gösterilmektedir.

İzleme Metodolojisi Planında tesisin teknik unsurları, emisyon kaynakları, enerji ve malzeme akışları, ölçüm noktaları, alt tesis sınırları, ürünler, ölçülebilir ve ölçülemeyen ısı, yakıt kullanımı, elektrik üretimi ve tüketimi, atık gazlar ve karbondioksit transferleri açıklanmaktadır. Kullanılan hesaplama yöntemlerinin, veri kaynaklarının, ölçüm cihazlarının, kontrol süreçlerinin ve sorumlu personelin de planda belirtilmesi gerekmektedir.

Ücretsiz tahsisat hesabında kullanılacak veriler tesisin tamamı yerine alt tesisler itibarıyla izlenmektedir. Bu nedenle işletmenin üretim süreçlerini ürün kıyasına, ölçülebilir ısı kıyasına, yakıt kıyasına veya üretim sürecine dayalı alt tesisler şeklinde sınıflandırması ve emisyonlarını ilgili alt tesislere atfetmesi gerekmektedir.

Pilot uygulama kapsamına alınan işletmelerin ilk İzleme Metodolojisi Planlarını Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki ay içinde elektronik ortamda Başkanlığa sunması öngörülmektedir. Buna göre Yönetmelik metnindeki ilk teslim tarihi 27 Ekim 2026’dır. Başkanlık bu süreyi gerekli görmesi halinde altı aya kadar uzatabilmektedir. Bununla birlikte söz konusu yükümlülüğün hangi işletmelere uygulanacağı, pilot dönemin kapsamına ilişkin Karbon Piyasası Kurulu kararıyla somutlaşacaktır.

Pilot dönemde İzleme Metodolojisi Planı sunmamış olan Kategori B ve Kategori C tesislerin ilk planlarını, birinci uygulama döneminin başlayacağı yıldan önceki takvim yılının sonuna kadar sunması gerekmektedir. Başkanlık, bu süreyi de gerekli görmesi halinde altı aya kadar uzatabilmektedir.

İzleme Metodolojisi Planında meydana gelen değişiklikler, değişikliğin gerçekleştiği tarihten itibaren en geç 30 gün içinde Başkanlığa bildirilmelidir.

ETS Üst Sınırı ve Ulusal Tahsisat Planı

TR ETS kapsamında bir sistem yılında piyasaya sunulabilecek toplam tahsisat miktarı ETS üst sınırını oluşturmaktadır. Yönetmelik uyarınca üst sınırın belirlenmesinde emisyon yoğunluğuna dayalı yaklaşım esas alınmaktadır.

ETS üst sınırı, işletmelere ücretsiz olarak dağıtılacak tahsisatlar ile birincil piyasada satışa sunulacak tahsisatların toplamından oluşmaktadır. İlgili sistem yılına ait doğrulanmış sera gazı emisyon raporlarının son teslim tarihinden itibaren 60 gün içinde Resmi Gazete’de yayımlanacak Ulusal Tahsisat Planında açıklanmaktadır.

Ulusal Tahsisat Planı İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından hazırlanmakta ve Karbon Piyasası Kurulu tarafından onaylanmaktadır. Ücretsiz tahsisatların dağılımı ve birincil piyasada satışa sunulacak tahsisat miktarı da Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenmektedir.

Ücretsiz Tahsisatların Hesaplanması ve Dağıtılması

Yönetmelik, ETS kapsamındaki tesislere tahsisatların tamamının ücretsiz olarak verileceğini öngörmemektedir. Hangi faaliyetler için ne oranda ücretsiz tahsisat sağlanacağı Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenmektedir.

Ücretsiz tahsisat hesabı tesisin tamamı yerine alt tesisler üzerinden yapılmaktadır. İşletmelerin üretim süreçleri;

• Ürün kıyasına dayalı alt tesis,
• Ölçülebilir ısı kıyasına dayalı alt tesis,
• Yakıt kıyasına dayalı alt tesis,
• Üretim sürecine dayalı alt tesis olarak sınıflandırılmaktadır.

Her bir alt tesise verilecek ücretsiz tahsisat miktarı; ilgili alt tesisin yıllık faaliyet seviyesi, Başkanlık tarafından ilan edilen kıyas değeri, ücretsiz tahsisat oranı ve sektörel faaliyet katsayısı esas alınarak hesaplanmaktadır. Gerekli görülmesi halinde hesaplamaya sektörel düzeltme faktörü de uygulanabilmektedir.

Ücretsiz tahsisat miktarı temel olarak aşağıdaki unsurların çarpımından oluşmaktadır:

Yıllık faaliyet seviyesi × kıyas değeri × ücretsiz tahsisat oranı × sektörel faaliyet katsayısı

Kıyas değerleri kural olarak uygulama döneminin başlayacağı sistem yılından önceki takvim yılının Kasım ayının son iş gününe kadar Başkanlık tarafından ilan edilmektedir. Birinci uygulama döneminin ilk alt dönemine ilişkin yıllık kıyas değerleri ise alt tesislere ilişkin doğrulama raporlarının teslim edilmesinden sonra Ulusal Tahsisat Planında açıklanacaktır.

Ücretsiz tahsisattan yararlanmak isteyen işletmelerin, Ulusal Tahsisat Planının yayımlandığı tarihten itibaren 30 gün içinde tesis bazında elektronik başvuru yapması gerekmektedir. İşletmenin başvuru sırasında ilgili tesis bakımından sera gazı emisyon izni koşullarını taşımaya devam ettiğini göstermesi zorunludur.

Başvurular Başkanlık tarafından 15 iş günü içinde incelenmektedir. Düzeltme talep edilmesi halinde işletmenin gerekli düzeltmeleri 10 iş günü içinde tamamlaması gerekmektedir. Süresinden sonra yapılan başvurularda başvuru bedeli yüzde 50 artırımlı olarak uygulanmaktadır.

Faaliyet seviyesi veya emisyon verilerinde ücretsiz tahsisat miktarını etkileyen bir hata tespit edilmesi halinde ilgili tahsisat miktarı telafi yılında mahsuplaşmaya konu edilmektedir.

Tahsisat Ticareti, Teslim Yükümlülüğü ve Ek Rezerv

Tahsisatların Piyasaya Sunulması ve Ticareti

Tahsisatlar, EPİAŞ tarafından işletilen İşlem Kayıt Sisteminde kaydi olarak ihraç edilmektedir. İşlem Kayıt Sisteminde her tesis için işletme adına ayrı bir hesap açılmakta ve işletme sorumlu olduğu tesislere ilişkin işlemleri bu hesaplar üzerinden gerçekleştirmektedir.

Ücretsiz dağıtılmayan tahsisatlar, Başkanlık tarafından belirlenen ihale takvimine göre birincil piyasada satışa sunulmaktadır. Ulusal Tahsisat Planının yayımlanmasından itibaren 15 iş günü içinde ihale takviminin EPİAŞ tarafından ilan edilmesi gerekmektedir.

Ücretsiz dağıtım veya birincil piyasa yoluyla edinilen tahsisatlar, sürekli ticaret yöntemiyle işletilen ikincil piyasalarda alınıp satılabilmektedir.

Tahsisatlar, ihraç edildikleri tarihten itibaren ilgili uygulama döneminin sonuna kadar geçerlidir. Uygulama dönemi sonunda geçerliliğini kaybeden tahsisatlar İşlem Kayıt Sistemi üzerinden ilga edilmektedir. Başkanlık, tahsisatların uygulama döneminin sonraki yıllarında kullanılmasına imkan sağlayan bankalama süresini ayrıca belirleyebilmektedir.

Yönetmelik, bankalama yanında sonraki yıllara ait tahsisatların mevcut teslim yılı için kullanılmasını sağlayan ödünç alma ve karbon kredilerinin belirli oranda kullanılmasını sağlayan denkleştirme gibi esneklik mekanizmalarının uygulanmasına da imkan tanımaktadır. Bu mekanizmaların uygulanma koşulları ayrıca çıkarılacak usul ve esaslarla belirlenecektir.

Tahsisat Teslim Yükümlülüğü

ETS kapsamındaki işletmeler, her bir tesis için doğrulanmış sera gazı emisyon raporunda yer alan emisyon miktarına karşılık gelen tahsisatı teslim etmekle yükümlüdür.

Tahsisat teslimi, yükümlülük yılının Kasım ayının son iş gününe kadar İşlem Kayıt Sistemi üzerinden gerçekleştirilmektedir. Ücretsiz olarak tahsis edilen miktarın doğrulanmış emisyon miktarını karşılamaması halinde aradaki farkın birincil veya ikincil piyasadan ya da mevzuatın izin verdiği diğer mekanizmalardan temin edilmesi gerekmektedir.

İşletmenin faaliyetini sona erdirmesi, tasfiye sürecine girmesi veya hakkında konkordato kararı verilmesi teslim yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.

Tahsisat teslim yükümlülüğünün süresinde yerine getirilmemesi halinde teslim edilmeyen tahsisat miktarı ortadan kalkmamakta; bu miktar telafi yılında teslim edilmesi gereken tahsisatlara eklenmektedir. Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunda daha sonra hata tespit edilmesi nedeniyle ortaya çıkan ek yükümlülük de telafi yılında yerine getirilmektedir.

Ek Rezervden Tahsisat Kullanılması

Yönetmelik, belirli koşulları sağlayan ve tahsisat açığı bulunan tesislerin teslim yükümlülüğünü yerine getirebilmesi amacıyla ek rezerv mekanizması öngörmektedir.

Ek rezervden yararlanılabilmesi için alt tesislere ilişkin emisyon yoğunluğunda artış bulunmaması gerekmektedir. Bunun yanında, doğrulanmış emisyon miktarının yüzde 70’inden fazla ücretsiz tahsisat alan tesislerin, kendilerine verilen ücretsiz tahsisat kadar teslim gerçekleştirmiş olması aranmaktadır.

Doğrulanmış emisyon miktarının yüzde 70’inden daha az ücretsiz tahsisat alan tesislerin ise teslim yükümlülüklerinin en az yüzde 70’ini yerine getirmiş ve hesaplarında tahsisat kalmamış olması gerekmektedir.

Ek rezervden kullanılabilecek tahsisat miktarı tesisin tahsisat açığıyla sınırlıdır. Ek rezerv kapsamında birincil piyasaya sunulan toplam miktar, Ulusal Tahsisat Planında açıklanan ETS üst sınırının yüzde 10’unu geçememektedir.

Ek rezerv tahsisatlarının asgari fiyatı, Kasım ayının son iş günü itibarıyla hesaplanan son üç aya ait birincil piyasa ağırlıklı ortalama tahsisat fiyatı ile son üç aya ait ikincil piyasa ağırlıklı ortalama tahsisat fiyatından yüksek olanının yüzde 50 fazlası üzerinden belirlenmektedir. Azami tahsisat fiyatı ise Başkanlık ve EPDK tarafından koordineli olarak belirlenmekte; ilgili ihalenin yapılmamış olması halinde spot tahsisat piyasasında gerçekleşen fiyatlar esas alınmaktadır. Ek rezervden yararlanan tesislerin teslim yükümlülüğünü Aralık ayının son iş gününe kadar tamamlaması gerekmektedir.

Karbon Kredileri, Pilot Uygulama Dönemi ve İdari Para Cezaları

Karbon Kredilerinin ETS Kapsamında Kullanılması

Türkiye sınırları içinde gerçekleştirilen projelerden elde edilen karbon kredileri, tahsisat teslim yükümlülüğünün bir bölümünün karşılanmasında kullanılabilecektir. Kullanılabilecek karbon kredisi miktarı, Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenecek oranı aşamayacaktır.

Yönetmelik, karbon kredilerinin tahsisat teslim yükümlülüğünde doğrudan ve sınırsız biçimde kullanılmasına izin vermemektedir. Kullanılabilecek kredi türleri, oranlar ve uygulama koşulları Başkanlık tarafından ayrıca belirlenecektir.

TR ETS ile diğer ülkelerin veya bölgelerin emisyon ticaret sistemleri arasında tahsisatların karşılıklı tanınmasını sağlayan anlaşmalar yapılması ve sistemler arasında elektronik bağlantı kurulması da mümkündür. Ancak Yönetmelik tek başına yabancı emisyon ticaret sistemlerinde ihraç edilen tahsisatların TR ETS’de kullanılmasına imkan vermemektedir.

Pilot Uygulama Dönemi

TR ETS, tam uygulama başlamadan önce pilot uygulama dönemiyle faaliyete geçecektir. Bununla birlikte Yönetmelik, pilot dönemin başlangıç ve bitiş tarihlerini, kapsama alınacak sektörleri veya uygulanacak tahsisat oranlarını doğrudan belirlememektedir.

Pilot uygulama döneminin kapsamı, süresi ve uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar; ilgili kurum, kuruluş ve sivil toplum kuruluşlarının görüşleri alınarak Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenecektir.

Bu nedenle Yönetmeliğin 27 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girmiş olması, ETS piyasasının ve bütün tahsisat yükümlülüklerinin aynı tarihte uygulanmaya başladığı anlamına gelmemektedir. Pilot dönemde hangi tesislerin yer alacağı, yükümlülüklerin hangi sistem yılından itibaren uygulanacağı ve tahsisatların nasıl dağıtılacağı Karbon Piyasası Kurulu kararları ve tamamlayıcı düzenlemelerle kesinleşecektir.

Birinci uygulama döneminin iki alt dönem halinde uygulanması öngörülmektedir. İlk alt döneme ilişkin yıllık kıyas değerleri, alt tesis doğrulama raporlarının sunulmasının ardından Ulusal Tahsisat Planında ilan edilecektir.

İklim Kanunu uyarınca pilot uygulama döneminde yükümlülüklerin ihlali nedeniyle uygulanacak idari para cezaları yüzde 80 oranında indirilerek uygulanacaktır. Bu düzenleme yükümlülükleri ortadan kaldırmamakta, yalnızca pilot dönemde uygulanacak ceza tutarını azaltmaktadır.

Yükümlülüklere Aykırılık Halinde Uygulanacak Yaptırımlar

Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunun süresi içinde sunulmaması halinde, tesisin kategorisi ve emisyon büyüklüğü dikkate alınarak idari para cezası uygulanmaktadır.

ETS kapsamındaki işletmelere, doğrulanmış emisyon raporunun süresinde sunulmaması nedeniyle yukarıdaki cezalar iki kat uygulanmaktadır.

ETS kapsamındaki bir işletmenin doğrulanmış emisyon raporunu zamanında sunmaması halinde, İşlem Kayıt Sistemindeki hesabında bulunan tahsisatlar üzerinde teslim yükümlülüğünün yerine getirilmesi dışında işlem yapılması da engellenmektedir. Raporun sonradan sunulması üzerine hesap üzerindeki engel kaldırılmakta, ancak bu durum idari para cezasının uygulanmasını önlememektedir.

Sera gazı emisyon izni bulunmadan, süresi sona ermiş bir izinle veya iptal edilmiş izinle faaliyet gösterilmesi halinde uygulanacak yaptırım, işletmenin doğrulanmış emisyon raporunun bulunup bulunmadığına göre değişmektedir.

Doğrulanmış yıllık emisyon raporu bulunan işletmelere, Başkanlığa son beş yıl içinde sunulan raporlardan en yüksek emisyon değerini içeren rapordaki her bir ton CO₂ eşdeğeri emisyon için İklim Kanunu’nda 5 TL olarak öngörülen ve yeniden değerleme oranı uygulandığında 2026 yılı için 6,27 TL’ye karşılık gelen tutarda idari para cezası uygulanmaktadır.

Doğrulanmış yıllık emisyon raporu bulunmayan işletmelere uygulanacak cezalar ise Yönetmelikte tesisin kapasitesine göre 1.254.900 TL ile 12.549.000 TL arasında belirlenmiştir. Bu tutarlar, İklim Kanunu’ndaki 1.000.000 TL – 10.000.000 TL aralığının yeniden değerleme oranı uygulanmış 2026 yılı karşılığıdır.

Tahsisat teslim yükümlülüğünün süresinde ve gerekli miktarda yerine getirilmemesi halinde, teslim edilmeyen her bir tahsisat için ilgili emisyon raporunun ait olduğu yılın son üç ayındaki birincil piyasa ağırlıklı ortalama tahsisat fiyatı ile ikincil piyasa ağırlıklı ortalama tahsisat fiyatından yüksek olanının iki katı tutarında idari para cezası uygulanmaktadır. İdari para cezasının ödenmesi, eksik tahsisatların sonraki yılda teslim edilmesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.

Teslim yükümlülüğünün en az yüzde 80’inin üç yıl üst üste süresinde yerine getirilmemesi halinde işletmenin sera gazı emisyon izni iptal edilmekte ve üç ila altı ay süreyle yeni izin verilmemektedir.

Süre Verilmesi ve İşletmelerin Yeni Döneme İlişkin Hazırlıkları

İklim Kanunu’nda öngörülen bilgi, belge ve veri verme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi veya yanıltıcı beyanda bulunulması ayrıca idari para cezasına tabidir. Kanunda belirtilen idari para cezaları, cezanın tebliğinden itibaren üç yıl içinde fiilin ilk kez tekrarlanması halinde bir kat, ikinci ve sonraki tekrarlarında iki kat artırılarak uygulanmaktadır.

Aykırılığın giderilmesi için Bakanlık tarafından bir defaya mahsus ve bir yılı aşmamak üzere süre verilebilmektedir. Verilen süre içinde aykırılığın giderilmemesi halinde faaliyet, aykırılık giderilinceye kadar kısmen veya tamamen durdurulabilmektedir. Süre verilmesi veya faaliyetin durdurulması, idari para cezalarının uygulanmasına engel oluşturmamaktadır.

İşletmelerin Yeni Döneme İlişkin Hazırlıkları

Yönetmeliğin bir işletmeye uygulanıp uygulanmadığı yalnızca şirketin ana faaliyet alanı veya toplam şirket emisyonu üzerinden belirlenmemektedir. Değerlendirmenin her bir tesis bakımından ayrı ayrı yapılması gerekmektedir.

İşletmelerin öncelikle tesislerinde yürütülen faaliyetleri ve teknik üniteleri belirleyerek EK-1’deki faaliyet ve kapasite eşikleriyle karşılaştırması gerekmektedir. Yakma faaliyetleri bakımından tesis içindeki ilgili teknik ünitelerin toplam anma ısıl gücü dikkate alınmalıdır.

EK-1 kapsamına giren tesislerin kurulu kapasiteleri esas alınarak yıllık emisyon miktarları ihtiyatlı biçimde hesaplanmalı ve tesislerin Kategori A, B veya C kapsamında olup olmadığı belirlenmelidir.

Bu değerlendirmenin ardından mevcut izleme planlarının Yönetmelik hükümlerine uygunluğu kontrol edilmeli; ETS kapsamındaki tesislerde alt tesis sınırları, enerji ve malzeme akışları, ölçüm noktaları ve faaliyet seviyesi verileri belirlenerek İzleme Metodolojisi Planı hazırlanmalıdır.

Kategori B ve Kategori C tesisler bakımından sera gazı emisyon izni başvurusunda sunulacak bilgi ve belgeler ile gerekli niteliklere sahip personelin belirlenmesi de gerekmektedir. İşletmelerin yıllık emisyon raporlama, faaliyet seviyesi raporlama, ücretsiz tahsisat başvurusu ve tahsisat teslim tarihlerinin tesis bazında takip edilmesini sağlayacak bir sorumluluk düzeni oluşturması önem taşımaktadır.

Yönetmelik kapsamındaki bütün veri ve bilgi kayıtlarının en az 10 yıl süreyle saklanması gerekmektedir. İşletme, tesis veya izleme planı bilgilerinde meydana gelen değişikliklerin ise kural olarak 30 gün içinde Başkanlığa bildirilmesi zorunludur.

Değerlendirme

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği ile sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına dayanan mevcut düzenleyici yapı, tahsisatların dağıtılması, ticareti ve teslimini de içerecek şekilde genişletilmiştir.

EK-1’deki faaliyetlerden birini ilgili kapasite eşiğinin üzerinde yürüten bütün tesisler izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüklerine tabi olmaktadır. Kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı biçimde hesaplanan yıllık emisyonu 50.000 ton CO₂ eşdeğerini aşan Kategori B ve Kategori C tesisler ise ayrıca ETS kapsamına alınmaktadır.

TR ETS, Avrupa Birliği Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (“CBAM”) bakımından da önem taşımaktadır. Belirli ürünlerin AB’ye ithalatında, bu ürünlerin üretiminden kaynaklanan gömülü emisyonlara AB Emisyon Ticaret Sistemiyle uyumlu bir karbon bedeli uygulanmasını öngören CBAM kapsamında, Türkiye’de fiilen ödenen ve belgelendirilen karbon bedelinin, ücretsiz tahsisatlar ve diğer telafi mekanizmaları dikkate alınarak teslim edilecek CBAM sertifikalarının sayısının azaltılmasında kullanılması mümkün olabilecektir.

Bununla birlikte pilot dönemin kapsamı ve süresi, ETS yükümlülüklerinin başlayacağı sistem yılı, ücretsiz tahsisat uygulanacak faaliyetler, ücretsiz tahsisat oranları, sektörel faaliyet katsayıları, kıyas değerleri ve piyasanın ayrıntılı işleyişi Yönetmelikte bütünüyle belirlenmiş değildir. Bu konular, Karbon Piyasası Kurulu kararları, Ulusal Tahsisat Planı ve Başkanlık ile EPDK tarafından çıkarılacak tamamlayıcı düzenlemelerle netleşecektir.

Bu nedenle işletmeler bakımından ilk aşamada tesislerin Yönetmelik ve ETS kapsamındaki durumlarının belirlenmesi, mevcut izleme ve raporlama altyapısının gözden geçirilmesi ve pilot uygulama ile sera gazı emisyon izni sürecine yönelik hazırlıkların başlatılması gerekmektedir.