Avrupa Birliği Ormansızlaşma Düzenlemesi (Regulation (EU) 2023/1115 – “EUDR“), küresel tedarik zincirlerinde ormansızlaşma riski taşıyan ürünlerin AB pazarına arzını sıkı uyum yükümlülüklerine tabi kılmakta olup, uygulama takvimi açısından son dönemde önemli gelişmeler yaşanmaktadır. Avrupa Komisyonu’nun gündemine aldığı yeni erteleme önerisi, AB pazarına ihracat yapan Türk şirketleri açısından izlenebilirlik altyapısı, dijital uyum sistemleri ve sözleşmesel uyum yükümlülüklerine ilişkin hazırlık süreçlerinin yeniden değerlendirilmesini gerektirmektedir.
EUDR uygulama takvimi nedir?
EUDR uygulama takvimi, 29 Haziran 2023’te yürürlüğe giren Yönetmelik’in temel yükümlülüklerinin (durum tespiti, izlenebilirlik ve yasal uygunluk beyanı) yürürlüğe girişine ilişkin geçiş sürecini ifade etmekte olup; büyük ve orta ölçekli işletmeler için 30 Aralık 2025, mikro ve küçük ölçekli işletmeler için 30 Haziran 2026 tarihleri esas alınmaktadır.
Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği Ormansızlaşma Düzenlemesi (Regulation (EU) 2023/1115, “EUDR”), yürürlüğe girişinde yeni bir erteleme gündeme alındığını duyurmuştur.
Halihazırda 30 Aralık 2025 tarihinde büyük ve orta ölçekli işletmeler için, 30 Haziran 2026 tarihinde ise mikro ve küçük ölçekli işletmeler için uygulanmaya başlaması öngörülen düzenlemenin, 12 ay süreyle ertelenmesi değerlendirilmektedir.
Bu adım, düzenlemenin uygulanmasında kritik öneme sahip olan bilgi teknolojileri altyapısındaki kapasite sorunlarının giderilmesi ve piyasa aktörlerinin yükümlülüklerini kesintisiz yerine getirebilmesi için gündeme alınmıştır. Henüz kesin bir karar alınmamış olup, ertelemenin hayata geçebilmesi için Avrupa Parlamentosu ve Üye Devletler’in onayı gerekmektedir.
EUDR’nin Yürürlüğe Giriş Takvimi
EUDR, 29 Haziran 2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Düzenleme, ormansızlaşmaya neden olmayan üretim süreçlerinden kaynaklanan ürünlerin AB pazarına arz edilmesini şart koşarak, küresel tedarik zincirlerinde şeffaflık ve sürdürülebilirliği artırmayı hedeflemektedir.
EUDR kapsamındaki yükümlülükler, yürürlüğe girişle birlikte derhal uygulanmamış; işletmelere uyum için hazırlık süresi tanınmıştır. Mevcut takvime göre:
- 30 Aralık 2025 itibarıyla büyük ve orta ölçekli işletmeler için,
- 30 Haziran 2026 itibarıyla mikro ve küçük ölçekli işletmeler için,
düzenlemede öngörülen temel yükümlülüklerin (durum tespiti/due diligence, izlenebilirlik ve yasal uygunluk beyanı) uygulanmaya başlaması öngörülmektedir. EUDR kapsamında getirilen basitleştirme önlemleri ve şirketler üzerindeki idari yüklerin azaltılmasına ilişkin son düzenlemelere ilişkin kapsamlı analiz için AB Ormansızlaşma Yönetmeliği Değişiklikler başlıklı yazımız incelenebilir.
Komisyon’un Değerlendirmesi ve Gündemdeki Erteleme
Avrupa Komisyonu, EUDR’nin uygulanmasında kritik rol oynayacak BT (IT) sisteminin kapasitesine ilişkin ciddi riskler bulunduğunu tespit etmiştir. Yapılan projeksiyonlara göre, sistemin beklenen işlem hacmini karşılaması halinde ciddi yavaşlamalar ve kesintiler yaşanabilecektir. Bu durum, ekonomik operatörlerin düzenleme kapsamındaki yükümlülüklerini (ör. ekonomik operatör kaydı, durum tespiti beyanlarının sunulması, gümrük işlemleri için gerekli bilgi akışı) yerine getirmelerini engelleyebilecek düzeydedir.
Bu çerçevede Komisyon, 30 Aralık 2025’te başlaması öngörülen uygulamanın bir yıl süreyle ertelenmesini değerlendirmektedir. Söz konusu erteleme, düzenlemenin amaçlarına zarar verebilecek teknik ve operasyonel risklerin bertaraf edilmesi için gerekli görülmektedir.
Henüz kesin bir karar alınmamış olup, Komisyon’un Avrupa Parlamentosu ve Konsey ile istişareleri devam etmektedir. Ertelemenin yürürlüğe girmesi, ilgili AB kurumlarının onayına bağlıdır.
Sonuç ve Şirketler İçin Değerlendirme
Erteleme gündemi, EUDR’nin kapsamını veya yükümlülüklerin bağlayıcılığını değiştirmemektedir.
Amaç, yalnızca uygulama aşamasında ortaya çıkabilecek sistemsel sorunların önlenmesi ve piyasa aktörlerinin düzenlemeye uyum için yeterli teknik kapasiteye erişebilmesidir.
Bu çerçevede, düzenlemenin kapsamına giren şirketlerin hazırlıklarını sürdürmeleri ve izlenebilirlik sistemleri ile bilgi teknolojileri altyapılarını güçlendirmeleri önem taşımaktadır. EUDR’nin AB sürdürülebilirlik mevzuatı içerisindeki konumu ve genel sadeleştirme süreciyle olan ilişkisi bakımından AB Omnibus Düzenlemeleri: Sürdürülebilirlik Kurallarında Sadeleştirme Süreci başlıklı analiz yazımıza, tedarik zinciri özen yükümlülüklerine ilişkin paralel düzenleyici çerçeve için ise AB Kurumsal Sürdürülebilirlik Durum Tespiti Yönergesi (CSDDD) başlıklı yazımıza başvurulabilir.