Birleşik Krallık Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (UK CBAM)

Birleşik Krallık Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması

Karbon fiyatı indirimi ve emisyonların doğrulanması

Birleşik Krallık Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (UK CBAM) kapsamında, 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren belirli ithal ürünlerin üretiminden kaynaklanan doğrudan emisyonlar üzerinden vergi alınması öngörülmektedir. Üretim sürecinde ortaya çıkan ve ürüne atfedilen bu emisyonlar, “gömülü emisyonlar” olarak adlandırılmaktadır. Yurt dışında karbon fiyatlandırmasına tabi tutulan emisyonlar için, mevzuatta öngörülen koşulların sağlanması hâlinde bu vergiden indirim yapılabilmektedir. Yayımlanan düzenleme ve rehberlerde, indirimin nasıl hesaplanacağı ve emisyon verilerinin nasıl doğrulanacağı açıklanmaktadır.

1. Genel çerçeve ve belgelerin hukuki niteliği

UK CBAM, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve demir-çelik sektörlerinde belirli tarife kodları altında sınıflandırılan ürünleri kapsamaktadır. Verginin ithalatçı tarafından beyan edilmesi ve ödenmesi gerekmektedir. 2027 takvim yılını kapsayan ilk hesap dönemine ilişkin beyan ve ödemenin 31 Mayıs 2028’e kadar yapılması gerekmektedir. 2028 yılından itibaren ise üç aylık hesap dönemleri uygulanmaktadır.

Karbon fiyatı indirimi ile UK CBAM vergi oranının hesaplanmasına ilişkin kurallar, 13 Temmuz 2026’da kabul edilen 2026/809 sayılı düzenlemede yer almaktadır. Emisyonların hesaplanması ve doğrulanması ise 8 Eylül 2026’da kabul edilen ve 9 Eylül’de Parlamentoya sunulan 2026/995 sayılı düzenlemede ele alınmaktadır. Her iki düzenlemenin 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülmektedir.

Emisyonların izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına (MRV) ilişkin uygulama bildirimi henüz taslak aşamasında bulunmaktadır. Birleşik Krallık vergi ve gümrük idaresi (HMRC), uygulama bildirimlerinin henüz hukuken bağlayıcı olmadığını ve 1 Ocak 2027’den itibaren uygulanmasının öngörüldüğünü belirtmektedir. Sistem Sınırları Belgesi, emisyon hesabında esas alınacak ve mevzuatta atıf yapılan teknik kuralları içermektedir. Rehberler ve sunumlar ise bu kuralların uygulamada nasıl kullanılacağını açıklamaktadır.

İlgili düzenleme, rehber ve taslak belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşılabilmektedir:

• Uygun karbon fiyatlandırma sistemleri listesi
• UK CBAM vergi oranı ve karbon fiyatı indirimine ilişkin ikincil mevzuat (2026/809)
• Karbon fiyatı indiriminin hesaplanmasına ilişkin rehber
• Karbon fiyatı doğrulama formunun kullanımına ilişkin rehber
• Karbon fiyatı doğrulama formu (CarbonVP1)
• Emisyonların izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına ilişkin taslak uygulama bildirimi
• Sistem Sınırları Belgesi

Ayrıca, Birleşik Krallık temsilcilerinin 15 Eylül 2026 tarihli uluslararası paydaş sunumunda, karbon fiyatı indirimi ve MRV süreçlerine ilişkin açıklamalar ile uluslararası paydaşların geri bildirimleri ele alınmaktadır.

2. Karbon fiyatı indiriminden yararlanma koşulları

Karbon fiyatı indiriminden yararlanılabilmesi için, ilgili sistemin kamu makamlarınca veya bunlar adına yönetilmesi ve sistemden elde edilen gelirlerin nasıl kullanılacağının bu makamlarca belirlenmesi gerekmektedir. Sistemin, kapsamdaki tüm tesisler veya belirli bir emisyon eşiğini aşan tesisler için kanunen zorunlu olması aranmaktadır. Ayrıca, ilgili emisyonların doğrudan veya dolaylı olarak fiyatlandırılması; sistemin kurallarının, kapsamının ve temel karbon fiyatının kamuya açık olması gerekmektedir. Bu koşulları sağlayan bir sisteme tesisin gönüllü olarak katılması da indirim bakımından kabul edilebilmektedir. Ancak, sistemin kanunen zorunlu olması şartı dikkate alındığında, yalnızca gönüllü karbon kredisi satın alınması, indirimden yararlanmak için yeterli olmamaktadır.

27 Ağustos 2026’da yayımlanan liste, 19 Haziran 2026 itibarıyla değerlendirilen 16 karbon fiyatlandırma sistemini içermektedir. Listede bulunmayan sistemler de mevzuattaki koşulları sağlamaları hâlinde uygun kabul edilebilmektedir. Bununla birlikte, bir sistemin listede yer alması, bu sisteme tabi tüm tesislere otomatik olarak veya aynı tutarda indirim uygulanacağı anlamına gelmemektedir.

3. İndirim tutarının hesaplanması

İthalatçı, karbon fiyatı indirimini doğrulanmış tesis verilerini kullanarak hesaplamaktadır. Hesaplamada, ücretsiz tahsisatlar, fiyatlandırma eşikleri ve uygun iadeler dikkate alınarak belirlenen “efektif karbon fiyatı”, yani net karbon fiyatı kullanılmaktadır. İndirim tutarı, bu fiyatın üründeki uygun sisteme tabi gömülü emisyon miktarıyla çarpılmasıyla bulunmaktadır.

UK CBAM vergi oranının belirlenmesinde ise Birleşik Krallık Emisyon Ticaret Sistemi’nin (UK ETS) önceki takvim çeyreğindeki tahsisat ihale fiyatlarının aritmetik ortalaması esas alınmaktadır. O çeyrekte ihale satışı yapılmamışsa, satış yapılan en son çeyreğin ortalaması kullanılmaktadır. Birleşik Krallık’taki ücretsiz tahsisatlara ilişkin düzeltme, yurt dışındaki karbon fiyatı indiriminden ayrı uygulanmaktadır.

İndirim hesabı aşağıdaki adımlarla yapılmaktadır:

1. Tesisin yıllık emisyonları belirlenmektedir. Karbon fiyatı doğrulama formunda yer alan, ilgili sistem sınırları içindeki toplam emisyon miktarı esas alınmaktadır. İthalat yılından önceki iki takvim yılından birinin verisi kullanılmaktadır. Buna göre, 2027 ithalatında 2025 veya 2026 verisi kullanılabilmektedir.
2. Emisyonlar, tabi oldukları fiyatlandırma kurallarına göre ayrılmaktadır. Ücretsiz tahsisat kapsamındaki veya fiyatlandırma eşiğinin altında kalan emisyonlara sıfır fiyat uygulanmaktadır. Ancak bu emisyonlar, birim fiyat hesabında kullanılan toplam emisyon miktarına dâhil edilmektedir. Sera gazı giderim bedelleri ise sistemin bu ödemeleri yükümlülüklerin yerine getirilmesi için kabul etmesi ve fiyatın kamuya açık olması hâlinde hesaba katılabilmektedir.
3. Ton başına karbon fiyatı hesaplanmaktadır. Her emisyon grubunun miktarı, ilgili birim fiyatla çarpılmaktadır. İthalatta vergiyi doğuran tarihten önceki takvim çeyreğine ait kamuya açık fiyatlar kullanılmaktadır. Değişken fiyatlarda çeyrek ortalaması alınmaktadır. Bulunan tutarlar toplanarak tesisin yıllık toplam emisyonlarına bölünmektedir.
4. Uygun iadeler düşülmektedir. Aynı emisyon yılı için alınan veya alınması gereken, mevzuattaki koşulları sağlayan iade ve geri ödemeler toplam yıllık emisyonlara bölünmektedir. Bulunan birim tutar, önceki adımda hesaplanan fiyattan çıkarılarak net karbon fiyatına ulaşılmaktadır.
5. Ürüne uygulanacak indirim bulunmaktadır. Net karbon fiyatı, ürünün uygun sisteme tabi gömülü emisyon miktarıyla çarpılmaktadır. İlgili ara girdiler için de ayrı hesaplama yapılması ve aynı emisyonun iki kez hesaba katılmaması gerekmektedir.

Yabancı para cinsinden bulunan indirim, HMRC’nin ithalattan önceki takvim çeyreği için yayımladığı kurla sterline çevrilmekte ve iki ondalık haneye aşağı yuvarlanmaktadır. Farklı para birimleri için ilgili kurlar ayrı kullanılmaktadır. Toplam indirim, ürün için hesaplanan UK CBAM vergisini aşamamaktadır.

3.1. Hesaplama örneği

HMRC rehberindeki örnekte, 2030 yılında yapılan bir ithalat için tesisin 2028 yılı emisyon verileri kullanılmaktadır. Aşağıdaki tabloda bu emisyonların hangi fiyatlarla hesaba katıldığı gösterilmektedir. tCO₂e, ton karbondioksit eşdeğerini ifade etmektedir. Fiyat ve kur bilgileri yalnızca örnek amaçlı kullanılmaktadır.

Toplam tutar, tesisin yıllık toplam emisyonlarına bölünerek 18,30 ABD doları/tCO₂e birim fiyat hesaplanmaktadır. Ücretsiz tahsisat kapsamındaki emisyonlar için bedel hesaplanmamakta; ancak bu emisyonlar bölme işleminde kullanılan toplam emisyon miktarına dâhil edilmektedir.

Tesisin aynı emisyon yılı için mevzuattaki koşulları sağlayan 800.000 ABD doları iade alması veya almaya hak kazanması hâlinde, bu tutar da 100.000 tCO₂e’ye bölünmektedir. Bulunan 8 ABD doları/tCO₂e, 18,30 ABD doları/tCO₂e’den düşülmekte ve net karbon fiyatı 10,30 ABD doları/tCO₂e olarak hesaplanmaktadır.

İade bulunmayan durumda ise 18,30 ABD doları/tCO₂e kullanılmaktadır. HMRC rehberindeki örnek net karbon fiyatının bulunmasıyla sona ermekte olup aşağıdaki hesaplama tarafımızca örnek amaçlı eklenmiştir. İthal ürünün uygun sisteme tabi gömülü emisyonları 20.000 tCO₂e olduğunda hesap şu şekilde yapılmaktadır:

18,30 × 20.000 = 366.000 ABD doları

İade bulunan durumda ise hesap 10,30 × 20.000 = 206.000 ABD doları olarak yapılmaktadır. Bulunan tutar, HMRC’nin ithalattan önceki takvim çeyreği için yayımladığı kurla sterline çevrilerek iki ondalık haneye aşağı yuvarlanmaktadır; sterline çevrilmeyen indirim talep edilememektedir.

4. Karbon fiyatı doğrulama formu

Karbon fiyatı indirimi talep eden ithalatçının, üretici tesisten veya tedarik zincirinden tamamlanmış CarbonVP1 karbon fiyatı doğrulama formunu temin etmesi gerekmektedir. Formun, mevzuattaki akreditasyon ve bağımsızlık koşullarını sağlayan bir doğrulayıcı tarafından eksiksiz ve doğru şekilde doldurulması gerekmektedir. Üreticinin kendi beyanı veya bu koşulları sağlamayan bir kişinin hazırladığı form, indirim talebi için yeterli olmamaktadır.

Formda tesis ve işletmeci bilgileri, tesisin bulunduğu ülke, uygulanan karbon fiyatlandırma sistemi ve verilerin ait olduğu takvim yılı belirtilmektedir. Tesisin ilgili sistem sınırları içindeki toplam yıllık emisyonları ile bu emisyonların farklı fiyatlandırma gruplarına göre dağılımı gösterilmektedir. Emisyonlarla bağlantılı olarak alınan veya alınması gereken iade tutarları ve doğrulayıcının akreditasyon bilgileri de forma kaydedilmektedir. Emisyon gruplarının toplamının, formda belirtilen yıllık toplam emisyon miktarıyla uyumlu olması gerekmektedir. Birden fazla tesiste üretilen karmaşık ürünlerde her tesis için ayrı form düzenlenmektedir.

2026/809 sayılı düzenlemenin 8. maddesi uyarınca doğrulayıcının, Global Accreditation Cooperation Incorporated’ın tam üyesi olan bir akreditasyon kuruluşu tarafından akredite edilmiş olması gerekmektedir. Ayrıca doğrulayıcının tesisten, ithalatçıdan ve ilgili karbon fiyatlandırma sistemini yöneten kamu makamlarından bağımsız olması aranmaktadır. HMRC rehberi ve formunda ISO/IEC 17029:2019, ISO 14064-3:2019, ISO 14065:2020 ve ISO 14066:2023 standartları belirtilmektedir. HMRC rehberi ayrıca akreditasyon kuruluşunun Global Accreditation Cooperation Çok Taraflı Tanıma Anlaşması’na (MRA) taraf olmasını aramaktadır. Akreditasyonun, doğrulamanın yapıldığı tarihte geçerli olması gerekmektedir.

5. Emisyonların izlenmesi ve doğrulanması

Ürünün gömülü emisyonları, doğrulanmış gerçek veriler veya resmî varsayılan değerler kullanılarak hesaplanabilmektedir. Gerçek veri ya da doğrulama kanıtı bulunmuyorsa varsayılan değer kullanılmaktadır. Gerçek veri hesabında, ürünün üretimine ait emisyonlara ilgili ara girdilerin emisyonları eklenmektedir. Toplamın üretim miktarına bölünmesiyle birim ürün başına emisyon, yani “emisyon yoğunluğu” bulunmaktadır. Gömülü emisyon miktarı, bu değerin ithal ürünün ambalaj hariç ağırlığıyla çarpılmasıyla hesaplanmaktadır.

Taslak MRV bildirimi, emisyonların izlenmesi ve hesaplanması için kullanılacak izleme planına, yakıt ve malzeme verilerine, hesaplama faktörlerine ve üretim miktarlarına ilişkin kuralları açıklamaktadır. Ölçüm cihazlarının kalibrasyonu, üretimde kullanılan ve aktarılan ısıya ilişkin veriler ile emisyonların üretim süreçlerine nasıl dağıtılacağı da düzenlenmektedir.

Emisyonların belirlenmesinde hesaplamaya dayalı yöntem veya baca gazlarının sürekli ölçümüne dayalı yöntem kullanılabilmektedir. Eksik verilerin, dayanağı belgelenmiş ihtiyatlı tahminlerle tamamlanması ve aynı emisyonun birden fazla kez hesaba katılmaması öngörülmektedir. Taslağa göre, işletmecinin emisyon raporunun doğrulayıcıya İngilizce sunulması gerekmektedir.

Gerçek emisyon verilerini doğrulayacak kuruluşun, ilgili ürün türü için akredite olması gerekmektedir. Kuruluşun ithalatçıdan, üreticiden ve ilgili ara girdileri üreten tesislerden bağımsız olması da aranmaktadır. Taslak bildirimde, doğrulama kapsamında tesisin fiziksel olarak ziyaret edilmesi esas alınmaktadır. Fiziksel ziyaretin yapılmaması veya sanal ziyaret gerçekleştirilmesi için taslakta belirtilen özel koşulların sağlanması gerekmektedir.

Ürünün gömülü emisyonlarına ilişkin doğrulama raporu ile karbon fiyatı indirimi için kullanılan CarbonVP1 formu, farklı bilgileri doğrulayan ayrı belgeler olarak düzenlenmektedir.

6. Hesaba dâhil edilen üretim süreçleri ve ara girdiler

Sistem sınırları, ürünün gömülü emisyon hesabında dikkate alınacak üretim süreçlerini ve doğrudan emisyonları belirlemektedir. Gerçek emisyon verileri veya varsayılan değerler kullanılarak yapılan hesaplamalarda aynı sınırlar esas alınmaktadır. Üretimde kullanılan ısıtma veya soğutma başka bir tesiste sağlansa da bu faaliyetlerden kaynaklanan emisyonlar doğrudan emisyon hesabına dâhil edilmektedir. Altyapı ve ekipmanın satın alınmasından ve bakımından kaynaklanan emisyonlar ise hesap dışında tutulmaktadır.

Üretimde kullanılan bir girdinin “ara girdi” sayılması için UK CBAM kapsamında olması ve Sistem Sınırları Belgesi’nde ilgili ürün için belirtilmesi gerekmektedir. Bu girdilerin gömülü doğrudan emisyonları da nihai ürünün emisyon hesabına dâhil edilmektedir. Ara girdinin nihai ürünle aynı tesiste veya başka bir tesiste üretilmesine göre ilgili hesaplama yöntemi uygulanmaktadır.

Bazı çimento ürünlerinde klinker miktarı, bazı gübre ürünlerinde ise azot içeriği hesaplamaya esas alınmaktadır. Bu şekilde bulunan emisyon yoğunluğunun, ürünün bileşimi dikkate alınarak ton ürün başına emisyon değerine dönüştürülmesi gerekmektedir. Böylece tesis verileri, gümrükte beyan edilen net ürün ağırlığı üzerinden emisyon hesabı yapılmasına uygun hâle getirilmektedir.

Demir-çelik ürünlerinde yeniden ısıtma, haddeleme, tavlama, Sistem Sınırları Belgesi’nde “coating” olarak belirtilen kaplama işlemleri ve galvanizleme gibi işlemler hesaba dâhil edilmektedir. Belgede “plating” olarak adlandırılan kaplama işlemleri ile kesme, kaynak ve son işlem aşamaları ise hesap dışında tutulmaktadır. 7303–7307 tarife kodlarında yer alan boru ve bağlantı parçaları da kapsamda bulunmaktadır.

7. Uluslararası paydaş sunumundaki açıklamalar

15 Eylül 2026 tarihli sunumda, karbon fiyatı indiriminden yararlanma koşulları ve örnek hesaplama açıklanmaktadır. Emisyonların izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması bakımından, 2027 yılında ithal edilen ürünler için 2026 yılı emisyon verilerinin de kullanılabileceği belirtilmektedir. Kullanılabilecek yıllara ait doğrulanmış veriler arasından en güncel olanının esas alınması öngörülmektedir.

Sunumda, ithalatçının gerçek emisyon hesabına ilişkin doğrulama raporunu saklamasını esas alan daha sade bir kayıt yükümlülüğü getirildiği açıklanmaktadır. Birden fazla işlevi bulunan üretim süreçlerine ilişkin kuralların ikincil mevzuata alındığı da belirtilmektedir. Ayrıca, taslak bildirimlerin daha anlaşılır hâle getirilmesi ve küçük hata ve eksikliklerin giderilmesi için düzeltmeler yapıldığı aktarılmaktadır.

Mevzuattaki koşulları sağlayan doğrulayıcıların, yerleşik oldukları ülkeden bağımsız olarak UK CBAM kapsamında doğrulama yapabileceği belirtilmektedir. Aynı şekilde, farklı ülkelerdeki akreditasyon kuruluşlarının da gerekli koşulları (Global Accreditation Cooperation üyeliği ve ISO/IEC 17011 standardına uygunluk dâhil) sağlamaları hâlinde bu doğrulayıcıları akredite edebileceği açıklanmaktadır. Sunumda bu hususa ilişkin bir açıklama bulunmamakla birlikte, mevcut bir AB CBAM veya ulusal doğrulama belgesinin UK CBAM bakımından yeterliliğinin ilgili mevzuat koşullarına göre ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.

8. Türkiye’deki üreticiler açısından değerlendirme

Türkiye’ye ait bir karbon fiyatlandırma sistemi, HMRC’nin yayımladığı uygun sistemler listesinde yer almamaktadır. Ancak listede bulunmayan sistemler de mevzuattaki koşulları sağlamaları hâlinde uygun kabul edilebilmektedir. Bu çerçevede, Türkiye’deki sistemin UK CBAM kapsamında sağlayabileceği indirim imkânının, sistemin uygulama koşulları ve oluşacak net karbon fiyatı doğrultusunda netleşmesi beklenmektedir. Bir emisyon ticaret sisteminin kurulması veya tesisin bu sisteme tabi olması, tek başına indirim sağlamamaktadır. Ücretsiz tahsisat ve iadeler sonrasında net karbon fiyatının sıfır olması hâlinde, indirim tutarı da sıfır olarak hesaplanmaktadır.

Türk üreticilerin hazırlık çalışmalarında aşağıdaki hususları dikkate alması önerilmektedir:

1. Birleşik Krallık’a gönderilen ürünlerin tarife kodlarının, üretildikleri tesislerin ve üretimde kullanılan ilgili ara girdilerin belirlenmesi önem taşımaktadır. Emisyon verileri ile doğrulama belgelerini kimin, hangi tarihte sağlayacağının üretici, tedarikçi ve ithalatçı arasında kararlaştırılması gerekmektedir.
2. Gerçek emisyon verileri kullanılacaksa, mevcut kayıtların UK CBAM sistem sınırlarına ve emisyonların ürünlere dağıtılmasına ilişkin kurallara uygunluğunun kontrol edilmesi gerekmektedir. Ara girdilere ait doğrulanmış verilerin temini ve veri eksikliği durumunda varsayılan değer kullanımı da ayrıca değerlendirilmelidir.
3. Karbon fiyatı indirimi talep edilecekse, sistemin uygunluk koşullarını sağlayıp sağlamadığının ve hesaplamaya esas kayıtların incelenmesi gerekmektedir. Ücretsiz tahsisatların, fiyatlandırma eşiklerinin, iadelerin ve farklı fiyatlara tabi emisyon gruplarının belgelenmesi gerekmektedir. CarbonVP1 formunun da gerekli akreditasyon ve bağımsızlık koşullarını sağlayan bir doğrulayıcı tarafından hazırlanması aranmaktadır.
4. İthalatçının, indirim hesaplarını ve dayanak belgelerini ilgili hesap döneminin bitimini izleyen günden itibaren altı yıl saklaması gerekmektedir. Gerçek emisyon verileri kullanıldığında, doğrulama raporu veya ürüne özgü doğrulama özeti için de aynı saklama süresi uygulanmaktadır. Taslak MRV bildirimi ise üretici işletmecinin kayıtlarını ilgili izleme döneminin bitiminden sonra en az altı yıl saklamasını öngörmektedir.

Uygulama öncesinde taslak bildirimlerin nihai metinlerinin, HMRC’nin yayımlayacağı vergi oranlarının, varsayılan emisyon değerlerinin ve döviz kurlarının takip edilmesi gerekmektedir. Bu bilgiler esas alınarak gerçek veri ve varsayılan değer kullanımının mali sonuçları, ürün ve tesis bazında karşılaştırılabilmektedir.